Προσθήκη σε διατηρητέο κτίσμα κατοικίας του '30 στο Παλαιό Ψυχικό

Το Παλαιό Ψυχικό είναι μια κηπούπολη που διαμορφώθηκε με ιδιωτική πολεοδόμηση από το 1923, πάνω σε σχέδια του αρχιτέκτονα Αλέξανδρου Νικολούδη, σε μια πρώην άγρια και πολύ αραιοκατοικημένη αγροκτηνοτροφική περιοχή, περίπου 5 χιλιόμετρα βορειοανατολικά από το κέντρο της παλιάς Αθήνας. Στα τέλη της δεκαετίας του 30, μια σειρά από ενωμένα μεταξύ τους μικρά ανώνυμα ταπεινά πέτρινα αγροτόσπιτα του 19ου αιώνα, αποκτούν μια σύγχρονη για την εποχή τους αρχιτεκτονική υπόσταση και μεταμορφώνονται στο διατηρητέο σήμερα ισόγειο κτίσμα. Η αρχιτεκτονική του προσιδιάζει σοβαρά στην γειτονική του Δημοτική Αγορά, σχεδιασμένη λίγο πριν από τον Σωτήρη Μαγιάση.

Η νεωτερικότητα, ήδη από την Δυτική Αναγέννηση, αποκρύβει την κύρια κατασκευή πίσω από μια ιδιαίτερα επιμελημένη αυτοδύναμη εξωτερική επιδερμίδα. Η αυτάρκης αυτή επιφανειακή οντότητα, μπολιάζει το κτίριο με αξίες που καλλιεργούν το κυρίαρχο αισθητικό - οραματικό ιδεολόγημα της εποχής του. Εδώ, ένα ταπεινό αγροτικό σπίτι, ενώ μεταλλάσσεται σε διατηρητέο αρχιτεκτόνημα με ένα επίκτητο «ρούχο», συμβατό στα κυρίαρχα πρότυπα μοντερνισμού- εκσυγχρονισμού της Αθήνα του τέλους της δεκαετίας του 30, διατηρεί ζωντανά αυθεντικά στοιχεία λαϊκότητας και ανώνυμου. Καταγράφονται έκδηλα σε επί μέρους λεπτομέρειες, όπως τα γύψινα στα ταβάνια του, υποδηλώνοντας, με τον πιο αδιάψευστο τρόπο, μια πολύ ιδιόμορφη τοπική αστική πραγματικότητα με νωπό αγροτικό παρελθόν.

Η διώροφη προσθήκη με υπόγειο στα Δυτικά, ενώ συμφιλιώνεται με το διατηρητέο, το αφήνει αυτοδύναμο και άμεσα αντιληπτό. Σχεδιάζεται με ένα σύγχρονο διαχρονικά «μοντέρνο» λεξιλόγιο που συνδιαλέγεται με το κτίσμα του 30 τόσο μορφολογικά όσο και από άποψη «χειροποίητου» κατασκευαστικού ήθους. Αρνείται όμως πεισματικά να είναι μια απομίμηση του, προβάλλοντας επίμονα την σύγχρονη συνθετική και οικοδομική της υπόσταση.

Η νέα ενιαία κατοικία ενσωματώνει τυπολογικά στοιχεία της παλαιάς, που κουβαλούν πολύτιμες διαχρονικές αξίες. Ο ισχυρός προϋφιστάμενος άξονας της εισόδου με τις χαρακτηριστικές εσωτερικές καμάρες που υποδέχεται τον επισκέπτη και τον οδηγεί τελετουργικά στους επί μέρους χώρους διατηρείται και ενισχύεται, παραλαμβάνοντας στην προέκταση του ένα διώροφο κενό με το κλιμακοστάσιο, που οδηγεί στον όροφο και το υπόγειο. Συγκροτείται έτσι μια λειτουργική και συνθετική καρδιά που διασυνδέει όλους τους χώρους και στις τρεις στάθμες του κτίσματος. Το «δημόσιο» ισόγειο, τον «ιδιωτικό» όροφο και το νέο υπόγειο με τους βοηθητικούς χώρους, στην πίσω πλευρά του οικοπέδου, έξω από το περίγραμμα του διατηρητέου κτίσματος

Η σύνθεση ετερόκλητων και αντίθετων πραγμάτων, Ανατολής και Δύσης, παράδοσης και νεωτερικότητας, σκιαγραφεί, τόσον την ιδιαίτερη ταυτότητα του διατηρητέου κτίσματος όσο και το πνεύμα σχεδίασης και κατασκευής της νέας κτιριακής ενότητας. Ολοκληρώνεται με το εγχείρημα δημιουργικής συνομιλίας ανάμεσα σε διαφορετικές εκφορές του μοντερνισμού του 30. Οι καμάρες του διατηρητέου, είτε έχουν ως αφετηριακή πηγή τον ιταλικό ρασιοναλισμό της εποχής είτε το κυρίαρχο τότε στην Ελλάδα νεοβυζαντινό ρεύμα, συνδιαλέγονται στην προσθήκη με καθαρά ορθοκανονικά σχήματα που συναντάμε στο BAUHAUS.

Ανασκαλεύοντας ένα ταξίδι στον χρόνο, επαναχρησιμοποιούμε, στις όψεις της προσθήκης, υλικά από την καθαίρεση μέρους του παλαιού κτίσματος, πέτρες και μασίφ κεραμικά τούβλα, υποδηλώνοντας με σαφή τρόπο τα όρια διατηρητέου και προσθήκης. Υλικά και τρόποι που οι άνθρωποι 85 χρόνια πριν αποκρύβουν επιμελημένα προκειμένου να εκφράσουν τον εκσυγχρονισμό τους, ξαναβγαίνουν στο φως, σαν μια ζωογόνος σταθερή βάση αναφοράς μπρος στα εναγώνια διλλήματα του δικού μας παρόντος και μέλλοντος. Το δήθεν άυλο και άχρονο φαντασιακό της σήμερα κυρίαρχης αισθητικής, αγνοεί επιδεικτικά συναρμογές υλικών και τρόπων και κάθε χειροπρακτική τεχνική.

Το κτίσμα προσλαμβάνεται ως ένα ολόγλυφο έργο ενός υπερμεγέθη τρισδιάστατου εκτυπωτή θεού, προϊόν μιας και μόνο τεχνητής ύλης και κατασκευαστικής χειρονομίας. Στα χνάρια της δομικής και κατασκευαστικής ειλικρίνειας του μοντερνισμού μπολιάσαμε στο έργο μας την αύρα μιας ιστορικής χειροποίητης κατασκευής. Χάρη στο φιλότιμο του τεχνίτη και τη δημιουργική ανθρώπινη εργασία, το πολύτιμο χειροποίητο αντέχει, μεταφορικά και κυριολεκτικά, αναδύοντας έναν κόσμο που ενώ φαντάζει παρελθόν συνιστά το μοναδικό είδος που επιμένει να μας συγκινεί στ’ αλήθεια.

Ο σχεδιασμός μιας σύγχρονης διαχρονικής κατοικίας, όπου συνυπάρχουν αρμονικά τρόποι και υλικά του χθες και του σήμερα, για συγκεκριμένους πελάτες και με την ενεργή συμμετοχή τους σε όλα τα στάδια του έργου, βασίστηκε σε δυο πράγματα. Στην πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρει η σύγχρονη επιστήμη, τεχνολογία και τεχνική και της ελευθερίας που χαρίζει ο ζωντανός πλούτος της άγραφης παραδοσιακής τεχνογνωσίας αιώνων και γενεών, δηλαδή της «μαστορικής».

Η υλοποίηση του έργου στηρίχθηκε στην εμβάθυνση στην παραμικρή οικοδομική του λεπτομέρεια, μέσα από έναν αναλυτικότατο αρχιτεκτονικό σχεδιασμό εφαρμογής συγκεκριμένο και όχι τυπικό. Με ένα πνεύμα σύγχρονης απλότητας και επιμέλειας ενσωματώσαμε με τον πιο ήσυχο τρόπο και αποκρύψαμε την πολύ περίπλοκη σύγχρονη ηλεκτρομηχανολογική υποδομή του.

Μετά από επίμονη και επίπονη μελέτη, αποσαφηνίστηκαν πλήρως τα πολύ κρίσιμα σημεία σχέσης και διεπαφής χειροποίητου και βιομηχανικού και επιλέχθηκαν οι βέλτιστοι τρόποι επίλυσης κάθε αισθητικού και τεχνικού ζητήματος, προσδιορίζοντας μια σαφή ακολουθία ενεργειών όπου, η κάθε υποκατασκευή είναι υπομονετικά προετοιμασμένη προκειμένου να υποδεχθεί ορθά εκείνη που την ακολουθεί. Στη συνέχεια, τα σχέδια βάσης που συγκροτήθηκαν, ως παρτιτούρα διευθυντή ορχήστρας, τηρήθηκαν με θρησκευτική ευλάβεια σε όλη την διάρκεια της κατασκευής.

Η κάθε επιθυμητή γεωμετρία κλειδώθηκε όταν ακριβώς έπρεπε, επιτρέποντας την ορθή συναρμογή εκατοντάδων επί μέρους ειδικών κατασκευών που σχεδιάστηκαν και προκατασκευάστηκαν αποκλειστικά για αυτό. Αυτή η διαδικασία, από την αναλυτική αποτύπωση του διατηρητέου, με τα πιο σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία, μέχρι την υλοποίηση του, τόσο από φιλότιμα έμπειρα τεχνικά χέρια όσο και από σύγχρονες εργαλειομηχανές, όπου απολύτως τίποτε δεν αφέθηκε στην τύχη του, διαφύλαξε τον αρχικό σχεδιασμό και εξασφάλισε ένα τελικό αποτέλεσμα με διαφορές χιλιοστών από αυτόν.

Αυτός ο τρόπος σχεδίασης και κατασκευής συνιστά ένα παράδειγμα υψηλής ποιότητας σύγχρονης κατά παραγγελία βιομηχανικής κατασκευής, ενός κουστουμιού στα μέτρα μας, στο ράφτη μας. Καθιστά διαυγές ένα σύγχρονο μεταποιητικό μοντέλο έντασης δημιουργικής εργασίας εναλλακτικό στο τυπικό και μαζικό αντίστοιχο. Μας υποδεικνύει το τι στ’ αλήθεια είναι εφικτό σήμερα να κερδηθεί από κοινού, όταν η επίσημη οικουμενική γνώση συναντήσει χωρίς έπαρση και με τον δέοντα σεβασμό την τοπική ιστορική τεχνική εμπειρία.

Φροντίσαμε ένα διατηρητέο κτίσμα, με τον δέοντα σεβασμό στα χρόνια και την εμπειρία που κουβαλά στην πλάτη του. Του αφήσαμε χώρο να μιλήσει και σταθήκαμε δίπλα του με σκληρή εργασία και προσήλωση, με παρεμβάσεις όσο το δυνατόν πιο ήσυχες και μετρημένες, εξυπηρετώντας πλήρως τις απαιτητικές ανάγκες μιας σύγχρονης κοσμοπολίτικης οικογένειας για ένα σπίτι, ύστατο κέλυφος προστασίας από την φρενήρη και διαλυτική μεταβατικότητα της εποχής μας.