Διεθνές αγγλόφωνο σχολείο " Pinewood" στο Κολλέγιο Ανατόλια στη Θεσσαλονίκη

Η μελέτη αφορά στο διεθνές αγγλόφωνο σχολείο Pinewood στις εγκαταστάσεις του Κολλεγίου Ανατόλια στην Πυλαία της Θεσσαλονίκης, το οποίο καλύπτει ανάγκες κυρίως αλλοδαπών μαθητών που διαμένουν στην Ελλάδα. Αναφέρεται στη δεύτερη ηλικιακή ενότητα, μαθητές από την ΣΤ' δημοτικού ως και την Α' λυκείου. 

Το οικόπεδο παρουσιάζει κλίση από ανατολικά προς δυτικά με μεγαλύτερη υποβάθμιση στο νότιο άκρο. Το προτεινόμενο κτίριο διαμορφώνεται σε ένα επίπεδο με διαμορφώσεις του περιβάλλοντος χώρου, ώστε να ενταχθεί στις γενικότερες υψομετρικές διαφορές. 

Πρόθεση των μελετητών ήταν η δημιουργία ενός σχολικού συγκροτήματος, το οποίο θα προβάλλει το πρόσωπο και τον σύγχρονο χαρακτήρα του σχολείου και θα είναι εύκολα αναγνωρίσιμο από το κοινό. 

Το συγκεκριμένο σχολικό συγκρότημα αποκτά ιδιαίτερη αξία μέσα από τις προγραμματικές του δεσμεύσεις: 

Ένταξη στο ιστορικό συγκρότημα Ανατόλια και ταυτόχρονη σηματοδότηση του νέου δίπλα στο παλαιό, σε άμεση σχέση με την ιστορικότητα της χλωρίδας και την 80-ετή διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου, που παρακολουθεί την εξέλιξη του campus. 

Λειτουργική σύνδεση με το υπόλοιπο campus και ενδυνάμωση της σχέσης σχολείου - φυσικού περιβάλλοντος. 

Ανάδειξη του πολυσυλλεκτικού, πολυπολιτισμικού (multicultural) χαρακτήρα του και της διαφορετικότητάς του σε σχέση με τα ελληνικά προγράμματα σπουδών. 

Παροχή εκπαιδευτικών λειτουργιών σε ένα περιβάλλον μαθητών με διαφορετική κοινωνική, εθνική και πολιτισμική προέλευση και συμβολή στη δημιουργία σκεπτόμενων παγκόσμιων πολιτών. 

Προγραμματικές παράμετροι / στόχοι 

Το πρόγραμμα επιβάλλει σημαντικές προγραμματικές παραμέτρους, που η προσπάθεια να ιεραρχηθούν και να υλοποιηθούν, υποβάλλει την επιλογή της συγκεκριμένης αρχιτεκτονικής λύσης: 

Στέγαση πολλαπλής διαφορετικότητας. 

Διαφορετική ηλικιακή ομαδοποίηση και συνύπαρξη παιδιών διαφορετικής ωριμότητας στον ίδιο χώρο. 

Οργανωτική διάρθρωση και διαχωρισμός των επί μέρους λειτουργιών. 

Συνολική ποιότητα χώρου και κατασκευής με ευκολία συντήρησης. 

Απόκτηση γνώσεων από τους μαθητές σχετικά με την περιβαλλοντική / βιοκλιματική αρχιτεκτονική μέσα από τη βιωματική προσέγγιση του κτιρίου τους (κτίριο - εργαλείο μάθησης). 

Σχεδιασμός ενός λειτουργικού σχολείου με έμφαση στην ενσωματωμένη εργονομία και στις νέες τεχνολογίες, πάντα σε συνδυασμό με τη σύγχρονη αισθητική. 

Αναλύοντας τον χώρο που διατίθεται. Παράμετροι σχεδιασμού 

Μετά από την περιήγηση του χώρου και την ανάλυση των τοπογραφικών δεδομένων και του φυσικού στοιχείου, η μελέτη κατέληξε σε μία σειρά συμπερασμάτων που αποτέλεσαν καθοριστικές παραμέτρους σχεδιασμού. 

Ο διαχωρισμός του γηπέδου στη μέση από τον άξονα κίνησης στους κεντρικούς κήπους, ο οποίος ξεκινά από το κεντρικό κτίριο Macedonia και καταλήγει, αφού περάσει από το κεντρικό ηλιακό ρολόι, στον μεγάλο στίβο του σχολείου. Αυτή η σημαντική αξονική διαδρομή έχει κλίση προς το χαμηλότερο επίπεδο του σταδίου και αφήνει στον περιπατητή εξαιρετική θέα, με οπτικές φυγές που φτάνουν μέχρι τη θάλασσα. 

Η γειτνίαση με τον στίβο και τις κερκίδες του, κατά μήκος της μεγάλης πλευράς του δυτικού ορίου του γηπέδου. 

Η οριζόντια επιφάνεια του γηπέδου (πρώην γήπεδο handball) και η σχέση με τον νότιο δρόμο που οδηγεί στο δημοτικό και βρίσκεται σε χαμηλότερο επίπεδο ενός ορόφου από την επιφάνεια του γηπέδου. 

Οι διάφοροι υπάρχοντες πέτρινοι αναλληματικοί τοίχοι του περιβάλλοντος χώρου, κάποιοι από τους οποίους βρίσκονται στα όρια του οικοπέδου. 

Το ανενεργό γήπεδο μπάσκετ στη νότια πλευρά του γηπέδου σε ελαφρώς χαμηλότερη στάθμη. 

Κεντρική ιδέα 

Η κεντρική ιδέα εντάσσει τους όγκους του σχολείου σε όλη την έκταση του γηπέδου, σε τέσσερις παράλληλες γραμμικές ενότητες με προσανατολισμό βορρά - νότου, που ανά δύο συνδέονται με δύο κεντρικά αίθρια, ένα κλειστό και ένα ανοικτό. Στη σύνθεση κυριαρχεί ο κεντρικός άξονας - δρόμος με προσανατολισμό ανατολή - δύση, που ξεκινά από το κεντρικό παλαιό κτίριο του campus και καταλήγει στον στίβο, χωρίζει δε το νέο σχολείο σε δύο λειτουργικές ενότητες. Μ' αυτήν τη διάταξη και την ογκοπλασία δημιουργούνται επί μέρους υπαίθριοι χώροι και αυλές. Ο αυλισμός των μαθητών γίνεται στον υπαίθριο χώρο του υπόλοιπου συγκροτήματος, που περιλαμβάνει τμήμα δάσους, κήπους και αθλητικές εγκαταστάσεις. 

Βασικά στοιχεία της σύνθεσης 

Διαχωρισμός δύο ενοτήτων με τον άξονα κίνησης. Η πρώτη ενότητα περιλαμβάνει τις δέκα βασικές τάξεις μαθημάτων και τις τάξεις μαθημάτων επιλογής. Η δεύτερη ενότητα θα μπορούσε να ονομαστεί ενότητα εργαστηρίων, επιστημονικών και καλλιτεχνικών. Οι δύο ενότητες επικοινωνούν ημιυπαιθρίως στο επίπεδο του ισογείου και με κλειστούς χώρους σε υπόγειο και όροφο. 

Δημιουργία κλειστού κεντρικού αιθρίου, ως πολυλειτουργικού χώρου στην ενότητα των αιθουσών διδασκαλίας. Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στο κεντρικό αίθριο, τον κλειστό διώροφο χώρο εκτόνωσης όλων των βασικών αιθουσών διδασκαλίας, ο οποίος στεγάζεται με ειδικής κατασκευής μεταλλικό στέγαστρο. Αυτός ο ευέλικτος χώρος μπορεί να φιλοξενήσει πολλές λειτουργικές απαιτήσεις, όπως διάλειμμα, οργάνωση ομαδικών δραστηριοτήτων, θέατρο, μικρές παρουσιάσεις - διαλέξεις, παραστάσεις με το κοινό στις απέναντι κερκίδες, πάρτι, σχολικές εκδηλώσεις, εκθέσεις. Αποτελεί δηλαδή την καρδιά του νέου σχολικού συγκροτήματος. Η μορφή των κεντρικών δενδροειδών υποστυλωμάτων, που στηρίζουν το στέγαστρο του αιθρίου, παραπέμπει σε κορμούς δέντρων, κάνει δε σαφή αναφορά στο όνομα του σχολείου PINEWOOD, ένα είδος χωρικού λογοπαίγνιου. Οι ξύλινες κατασκευές αποτελούν το βασικό στοιχείο εξοπλισμού των χώρων και συνδυάζονται με τον φέροντα οργανισμό από εμφανές και άβαφο σκυρόδεμα και τα υαλοστάσια. 

Δημιουργία αυτόνομης ενότητας εργαστηρίων. Γύρω από ένα ανοικτό κεντρικό αίθριο με φύτευση και επιφάνειες νερού δημιουργείται μια λειτουργική ενότητα καλλιτεχνικών εργαστηρίων στο ισόγειο και εργαστηρίων βιολογίας και φυσικής - χημείας στον όροφο. Το φυτεμένο αίθριο συμβάλλει στη δημιουργία μικροκλίματος και επιτρέπει δραστηριότητες στη φύση / υπαίθριο μάθημα. 

Άξονας κίνησης και επικοινωνίας κατά μήκος της δυτικής πλευράς του οικοπέδου. Αποτελεί φόντο του σχολείου προς τον στίβο και ταυτόχρονα δίνει τη δυνατότητα για διαφορετικές θεάσεις του χώρου άθλησης από ψηλά. Δημιουργεί δε μια πύλη εισόδου από τον κεντρικό άξονα προς τις κερκίδες. Στα άκρα του καταλήγει στους βασικούς χώρους κατακόρυφης επικοινωνίας του κτιρίου, ράμπα και σκάλα με δύο ανελκυστήρες. 

Χρήση κυλινδρικών καθαρών μορφών κυκλικής κάτοψης. Έρχονται σε αντίστιξη με τις αυστηρές γεωμετρίες του συνόλου της σύνθεσης με κυρίαρχο τον κυλινδρικό όγκο του art studio και αποτελούν επί μέρους τοπόσημα.

Λειτουργική ανάλυση της πρότασης 

Όπως έχει ήδη αναφερθεί, η σύνθεση έχει δύο εκπαιδευτικές ενότητες, αίθουσες διδασκαλίας και εργαστήρια γύρω από το κλειστό και το ανοικτό αίθριο εκατέρωθεν του κεντρικού αξονικού δρόμου. 

Οι χρήσεις συμπληρώνονται με τον χώρο του κυλικείου, που εκτονώνεται στον ημιυπαίθριο χώρο δίπλα στο ανοικτό αίθριο.

Επίσης, η διοίκηση βρίσκεται συγκεντρωμένη κυρίως στον όροφο της ίδιας ενότητας και έχει δυνατότητα ανεξάρτητης εξωτερικής προσπέλασης μέσω της ράμπας - γέφυρας από τον κεντρικό δρόμο. Μόνο το τμήμα της διοίκησης, που αναφέρεται στο faculty office και το medical room, βρίσκονται στο ισόγειο του κτιρίου δίπλα στην κεντρική είσοδο, μαζί με την κεντρική reception. 

Κατά τα λοιπά ο βασικός χώρος γυμναστηρίου και αίθουσας πολλαπλών χρήσεων βρίσκεται στο υπόγειο, αλλά έχει εκτόνωση μέσω μιας σημαντικού μεγέθους χαμηλωμένης αυλής (cour anglaise), που του δίνει εκτός από φυσικό φωτισμό και άμεση πρόσβαση στον υπαίθριο χώρο. 

Αυτή η αίθουσα πολλαπλών χρήσεων - γυμναστήριο του υπογείου έχει τη δυνατότητα, μέσω ενός δικού της χώρου κυκλοφορίας, να εκτονώνεται ισόγεια και στον στίβο, δίνοντας τη δυνατότητα συλλειτουργίας κλειστού γυμναστηρίου - προθερμαντηρίου και στίβου. 

Ο χώρος στάθμευσης οχημάτων βρίσκεται στο υπόγειο μαζί με τους απαραίτητους βοηθητικούς και ηλεκτρομηχανολογικούς χώρους. Στο υπόγειο έχει γίνει συνολική επέκταση κάτω από το γήπεδο του handball. Δίνεται η δυνατότητα δημιουργίας άνετου χώρου στάθμευσης, Η/Μ χώρων και αποθηκών. Η πρόσβαση στον υπόγειο χώρο στάθμευσης γίνεται από τη ράμπα κίνησης οχημάτων, η οποία ξεκινάει από το σημείο του μελλοντικού κόμβου και σε ομαλή ενοποίηση με την υπάρχουσα διαμόρφωση. Η νέα διαμόρφωση του υπαίθριου χώρου ακολουθεί τη λογική της παλαιάς, που είναι εξαιρετικής φυσικής ομορφιάς και περιλαμβάνει αξιοπρόσεκτα είδη χλωρίδας με τοπικό αλλά και υπερτοπικό χαρακτήρα. Αυτές οι διαμορφώσεις σύμφωνα με την απόφαση μείωσης του κόστους θα γίνουν μόνο ως πρόβλεψη και θα υλοποιηθούν σε επόμενη φάση κατασκευής. 

Το συνολικό αποτύπωμα του κτιρίου καταλαμβάνει περίπου 1.660 m² και αφήνει ελεύθερα προς διαμόρφωση περίπου 500 m² υπαίθριου χώρου με σκληρές και μαλακές επιφάνειες και επιφάνειες νερού. 

Για τις ανάγκες της κατάσβεσης πυρκαγιάς στο κτίριο, έχει σχεδιαστεί πυροσβεστικό συγκρότημα, το οποίο τοποθετείται σε ανεξάρτητο ημι-θαμμένο κτίριο στον περιβάλλοντα χώρο και σε κοντινή απόσταση από το κυρίως κτίριο. 

Όσον αφορά στους χώρους που έχουν ιδιαίτερες ακουστικές απαιτήσεις, συμπεριλαμβάνονται οι τάξεις διδασκαλίας και τα εργαστήρια, καθώς και οι ειδικοί χώροι όπως το γυμναστήριο, που χρησιμοποιείται και ως αίθουσα πολλαπλών δραστηριοτήτων, το θεατρικό εργαστήριο και τα διάφορα καλλιτεχνικά εργαστήρια. Επίσης, οι χώροι γραφείων της διοίκησης και το κυλικείο, που εκτείνεται ημιυπαιθρίως. Κυρίως όμως ειδική ακουστική μελέτη απαιτήθηκε για τον ευέλικτο χώρο του κεντρικού κλειστού αιθρίου, που φιλοξενεί διάφορες δραστηριότητες. 

Περιβαλλοντικές παράμετροι., Βιοκλιματικός σχεδιασμός 

Κατά την ανάλυση των δεδομένων και των παραμέτρων που καθορίζουν τη σύνθεση εξετάσθηκαν διάφοροι παράγοντες αλληλεπίδρασης, όπως οι τοπικές κλιματικές συνθήκες, οι τοπικές τεχνικές οικοδόμησης κτιρίων και οι επιλογές φιλικών προς το περιβάλλον υλικών, καθώς και η χρήση παθητικών συστημάτων σχεδιασμού βιοκλιματικής αρχιτεκτονικής. 

Συγκεκριμένα: Ιδιαίτερη μέριμνα έχει δοθεί στην επιλογή υλικών και κατασκευών στο εξωτερικό περίβλημα του κτιρίου, η οποία αποτελεί βασικότατη παράμετρο για τη βιοκλιματική συμπεριφορά του όσον αφορά στην εξοικονόμηση ενέργειας και στη μείωση των απωλειών. Έτσι, το εξωτερικό περίβλημα, που αποτέλεσε αντικείμενο ειδικής μελέτης θερμομόνωσης, αντιμετωπίστηκε με ειδικά ενεργειακά τζάμια και κουφώματα με θερμοδιακοπές. Ειδικότερα, τα ενεργειακά κρύσταλλα εξυπηρετούν την επιλογή να υπάρχει απρόσκοπτη θέα στο τοπίο και ταυτόχρονα, χωρίς να γίνονται εμφανείς οι αντιηλιακές επιστρώσεις, να απομακρύνουν το 70% της ηλιακής ακτινοβολίας και να μειώνουν στο 50% τις απώλειες της θερμότητας. 

Η διάσπαση των όγκων και η δημιουργία αβαθών πτερύγων δημιουργούν ποικιλία ιδιωτικών υπαίθριων και ημιυπαίθριων χώρων πολλαπλών δραστηριοτήτων. Αυτή η επιλογή ενισχύει τον φυσικό φωτισμό και τον διαμπερή φυσικό αερισμό, ενώ ταυτόχρονα πετυχαίνει εξαιρετικά καδραρίσματα της θέας. 

Η σωστη σκίαση των ανοιγμάτων και των ημιυπαίθριων χώρων και οι εκτεταμένες φυτεύσεις δημιουργούν ένα ιδανικό μικρόκλιμα στο εσωτερικό και εξωτερικό και ενισχύουν τη χρήση των υπαίθριων χώρων καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου. 

Εκτός από τα παθητικά συστήματα σχεδιασμού βιοκλιματικής αρχιτεκτονικής, προτείνονται εναλλακτικά συστήματα παραγωγής ενέργειας (φωτοβολταϊκά πετάσματα) σε όλη την επιφάνεια του δώματος της βορινής πτέρυγας. 

Επιπλέον προβλέφθηκαν φεγγίτες στις ανώτερες ζώνες των υαλοστασίων, που θα συμβάλλουν περαιτέρω στην απόδοση τεχνητού δροσισμού του χώρου μέσω του νυχτερινού αερισμού. 

Ο κύριος προσανατολισμός των αιθουσών διδασκαλίας, βορράς - νότος, εμπλουτίζεται από προβλέψεις και συστήματα ηλιοπροστασίας, φυσικού διαμπερούς αερισμού και ελέγχου εσωτερικής θερμοκρασίας. 

Φυσικός φωτισμός 

Ο ικανός φυσικός φωτισμός και η ταυτόχρονη πρόβλεψη για οπτική επαφή με το φυσικό περιβάλλον αποτελούν παράγοντες παραγωγικότητας και ευεξίας για τους μαθητές.
Στόχος της μελέτης ήταν η μείωση της ανάγκης για τεχνητό φωτισμό, η σωστή αναλογία διαμπερούς φυσικού φωτισμού, που δεν θα δημιουργεί θάμβωση.
Συστήματα ηλιοπροστασίας, φωτισμοί από την οροφή και περσίδες ενσωματωμένες στα κουφώματα για την αποφυγή θάμβωσης αποτελούν μέρος του σχεδιασμού. 

Φυσικός αερισμός 

Η πρόβλεψη για φυσικό διαμπερή αερισμό και η εναλλαγή αέρα στους χώρους προσφέρουν στο σχολείο άριστη ποιότητα αέρα.

Συνδυάζονται με απαγωγή θερμότητας από φεγγίτες ψηλά στο χώρο του κλειστού αιθρίου, νυχτερινό αερισμό και μείωση του διοξειδίου του άνθρακα. 

Ηλιοπροστασία 

Ήδη αναφέρθηκαν ειδικά συστήματα περσίδων ηλιοπροστασίας σύμφωνα με τον εκάστοτε προσανατολισμό του χώρου, καθώς και εσωτερικές περσίδες στα κουφώματα για την αποφυγή θάμβωσης.